Mehmet Elezi

Tregim

———

E DREJTA E PYLLIT

1. Me sa duket për mbarësinë nuk mjaftojnë gjithmonë kokrra e djersës dhe moti i mbarë, ajami e toka. U dashkan njohur edhe do ligje të tjera. Do ligje më të thella, që lidhen me filozofinë e jetës së qenieve të kësaj toke. Me i njohë, me u pa sy në sy me to. Edhe kur nuk të vjen mirë.

Këtë mësim nuk e nxora vetë. Këtë mësim ma dha një qen. Qeni im, Bardheci.

Një fundjavë i çova bletët në mal. Blirët po lulëzonin si në parajsë, erëmira e tyre të bënte me u ndie i lehtë, kokrrizë ajri. Si kurrëndonjëherë m’u duk se më lëvizi diçka në parzëm, një dëshirë e krisur me qenë edhe vetë bletë!

E dini çka është bleta?

Është e vetmja gjallesë e këtij dheu, për të cilën malsorët thonë vdiq, njësoj si për njeriun. Edhe për delen, edhe për kalin, edhe për pëllumbin, thonë cofi, në daç ngordhi. Për bletën vdiq. Bleta përkapet si ëngjëll. Besojnë se është meleq.

Në malsi edhe për delen thonë është ëngjëll. Kur e mbërthen ujku a kur ia ve thikën deles, ajo nuk ndihet, nuk bërtet kurrë. Ndërsa dhia vërret e çmend dynjanë, edhe kur e kap për këmbe me e mjelë. Megjithatë për delen nuk thonë vdiq, si për bletën. Thonë cofi.

E kisha fjalën te mbarësia e pranverës së sivjetme, te ndodhia me bletët dhe diçka e rrallë më pas. Diçka e jashtëzakonshme. Thashë, i çova bletët në mal bash kur po lulëzonin blirët. Diku më lart, sipër blirëve, vinin pishat me erën e butë të rrëshirës. A nuk jam si zukama juaj?, u thoshte bletëve fishkëllima e tyre e ftohtimtë, që ndjell gjumë. Dhe prapë lule, gjithfarë lulesh. Nuk po flas për trumzën, që mbulon bokën në krahun përballë, moti s’kish gufuar trumza asisoj. As për gështenjat në shpatet matanë Qafës së Mengezit dhe për drizën e butë, akacien. As për flakët e kaltra të shpatëzave në kërshina.

Zgjojet i lashë në mal, buzë blinishtës. Çohem në vijë të dritës, mezi pres me çelë drita. Kur shkoj te bletët, më mirë mbyll sytë e mos këqyr. Gjithçka përmbysur, shkatërruar, shkretuar. Rrapitoll, thua kish rënë rrungaja. Një kapak andej, një dërrasë këndej, petë dylli shqyer nëpër bar. Vinte era mjaltë dhe mjaltë s’qe një pikë. Do bletë silleshin rrotull, pa kuptuar ç’kishte ndodhur. Të hutuara, si me pasë pi tartull.

Nuk donte shumë mend me e kuptue. Zgjojet i kishte bërë përshesh arusha. Pse me u lodhë arusha me lypë ushqim nëpër pyll? Ja ku e ka të gatshëm, shtruar zotnisht. Dhe çfarë ushqimi, se. Mjaltë rrëshemi të kthjellët si rrezja e diellit, bio e përtej bio, me të gjitha erërmirat e lulnajës së bjeshkës.

Gjak e dhjamë t’u bëftë!, shqiptova i bërë helm.

S’e dija se kish arusha nëpër pyll? Të flije aty, të mbaje një qen të paktën, mund të thoni. Drejtë e keni, kur thyhet qerrja gjinden rrugë boll. Gjinden rrugë për qerren, por qerrja nuk është më.

Unë kisha një qen. Qen e jo mahi, sa një ari. Dhe i besoja shumë.

Qeni aty, por nuk ishte ndier. A thua qe trembur? Se ata qentë lëngaraqë, buba e minakë që bëjnë gam-gam nëpër oborre, e dinë mirë tutën. Edhe zagarët njësoj. Dallohen kur i lehin lepurit, kur i lehin ujkut dhe kur arushës. Kur afrohet arusha, zëri i tyre bëhet vaj, më fort cijatin se lehin. Edhe ky imi, sa një kalë, u tut si ata e u fsheh?

Nuk qe punë tute. Është trim i provuar Bardheci. Tër nuk i bën qerpiku.

Ndolla Bardhecin, qetësi. As zë, as lëvizje. Mos është ndeshur me arushën dhe e ka humbur betejën? Ah, kjo do të ketë ngjarë, kjo!

U ndjeva veçanërisht përgjegjës, më theri në zemër. E kisha prerë në besë. E lashë në baltë, qyqe vetëm në një luftë egërsisht të pabarabartë. Ku një qen sado trim e i fuqishëm e ku një ari tre kuintalë! M’u këput shpirti, m’u mbushën sytë me lotë. Më fal, Bardheci im. Më fal, më fal. Ecja pyllit, kah më çonin këmbët. Një shkëmb faji ma shtypte parzmin.

Tri mëngjeze u enda malit, i bindur se Bardheci kish përfunduar në dhëmbë të arushës. Të paktën t’i gjej një shenjë. Dilja herët nëpër agshol, nuk më rrihej.

3. Ditën e tretë, çka me pa? Qeni im, Bardheci i bukur e trim, duke shetitur nëpër pyll. Pash në pash, i qetë, si ai që tërë punët i ka vënë për fije.

Dhe nuk qe vetëm. Po bareste vetë i dytë. Vetë i dytë me kë, do të thoni ju. Me arushën! Qe bërë mik me arushën, në mal, Bardheci im! Ecnin krah për krah përmes ahishtës, ai dhe ariu. Për shtatë palë qejfe. Më kuptoni ç’po them? Si dy të rinj të dashuruar!

Tradhtar, i pabesë! Hoqa armën prej supi, do ta vras. Jo ariun, ai atë punë ka. Do ta vras Bardhecin. Me ariun pranë e pranë, në paqë të plotë me veten. Duke prerë me spikamën e tyre rrezet e holla, që përbironin mes trungjeve plot myshk të ashtës. Dukeshin dy qenie aq të pafajshme, si dele. Thua kuvendonin e bënin plane për jetën.

U ndala.

Ja, e vrava, e pastaj? Përveç një ndëshkimi a hakmarrjeje jonjerëzore, që vjen nga parakoha, zgjidh gjë? Më ringjallen bletët? Shndërrohet sërish Bardheci në qen besnik, siç kisha kujtuar se e kam?

S’ka punë arma këtu.

Problemi me sa duket është më i thellë.

Më duket po kuptoj diçka, Bardhec. Ndoshta ti u tregove më i arsyeshëm se unë. Më realist.

Ne kishim shkuar të fundit te ai pyll. Unë, bletët dhe qeni, të sapoardhur aty. Bardheci qe i huaj, sjellë prej një vendi tjetër.

Arusha, përkundrazi, qe anase, dhease. E vendit. Bijë dhe zonjë e atij mali. Aty lindur, aty rritur. Pylli është i saj, ajo është e pyllit.

Me gjasë Bardheci e kishte ndier këtë me instinkt. E kish kuptuar se nuk shkon me i shpallë luftë arushës në shtëpinë e saj, në pyllin e saj, kur ai vetë qe një bujtës i përkohshëm, një ardhacak. Prej aty do të ikte, siç erdhi. E ndjeu me instinkt dhe u bë kompromisi i madh, midis nesh paqë. Të dy ulën shpatat. Ai dhe ariu. Dolën në lehtinë bashkë, si miq të vjetër. Qeni që i jap bukë unë dhe ariu që më mori bukën. Qeni që e kuptoi para se me e kuptue unë, mos i bjerë në qafë tjetrit në pyll të vet.