Opinjon per shkrimtarin “Xhahid Bushati”

I nderuar dhe fort i respektuar shkrimtar dhe prof. Xhahid Bushati!

Tani që pata privilegjin të lexoj të tri pjesët e esesë suaj letrare dhe analitike për librin tim “Revista Mëngjesi”, ndiej një detyrim të thellë moral dhe shpirtëror t’ju shpreh mirënjohjen time më të sinqertë. Ju falenderoj nga zemra për këtë studim kaq dinjitoz, të detajuar dhe me një vlerë të jashtëzakonshme intelektuale.

Mënyra se si e keni zbërthyer universin tim krijues dëshmon jo vetëm njohjen tuaj të thellë mbi letërsinë për fëmijë, botën e artit, por edhe një ndjeshmëri të rrallë njerëzore.

Keni arritur të ndriçoni me saktësi optike çdo shtresë të librit:

• Urat e komunikimit: Nga bota e fabulës te marrëdhëniet delikate shkollore, familjare e shoqërore.

• Misionin edukativ: Analizën tuaj gjeniale mbi trajtimin e fëmijëve “problematikë” (përmes thonjëzave që ju aq bukur i vure në dukje) dhe rolin e mësuesit si model.

• Dimensionin e atdhedashurisë dhe imagjinatës: Përmes analizës sime për Kosovën, festat dhe metaforën e mrekullueshme të “Portës magjike të librave”.

Në pjesën e tretë dhe përmbyllëse, vlerësimi juaj për punën kolektive (editorin, redaktorin, dizajnerin dhe shtypshkronjën) tregon fisnikërinë tuaj si shkrimtar, duke kuptuar se libri është një bashkëudhëtim. Por ajo që më preku më shumë ishte përkufizimi që i bëtë misionit tim: që unë nuk qëndroj mbi fëmijën për t’i dhënë udhëzime, por eci pranë tij. Kjo është komplimenti më i madh që një autor mund të marrë ndonjëherë.

Gjetja juaj metaforike e “Zogut të Mëngjesit” si një rreze dielli që nuk shuhet me mbarimin e tregimit, do të mbetet gjatë në mendjen time dhe do të jetë udhërrëfyesi im në krijimtarinë e ardhshme. Shkodra e kulturës dhe e penave të arta ndriçon me tërë shkëlqimin e saj përmes shkrimit tuaj.

Ju jemi mirënjohës përjetë, unë dhe i gjithë ekipi realizues i librit, që i dhatë “Revistës Mëngjesi” një pasaportë kaq të vyer letrare.

Me respektin, konsideratën dhe vlerësimin më të lartë,

Elvira Zeneli

“Zog Mëngjesi” i shkrimtares Elvira Zeneli – fluturon sa më larg, duke mbjellë dashuri për librin, mirësi në zemrat e fëmijëve dhe dritë në mendjet e lexuesve të të gjitha moshave!

Ese letrare dhe analitike për librin me tregime të shkrimtares Elvira Zeneli, botuar në revistën “Mëngjesi”, Prishtinë, 2026.

Ka libra që u flasin fëmijëve, ka libra që i argëtojnë, ka libra që i mësojnë të dallojnë të mirën nga e keqja, por ka edhe libra që i bashkojnë të gjitha këto vlera në një botë të vetme, të ngrohtë e plot dritë. Në këtë hapësirë të letërsisë për fëmijë vendoset edhe krijimtaria e shkrimtares Elvira Zeneli, e paraqitur në botimin “Revista Mëngjesi”, Prishtinë, 2026. Qysh në titullin e kësaj eseje, “Zog mëngjesi”, përvijohet një metaforë e bukur: Zogu që lajmëron ditën, që çan heshtjen e natës me këngën e tij dhe që sjell shpresën e një fillimi të ri. Nëse Mëngjesi është koha kur bota zgjohet, atëherë tregimi për fëmijë është një prej mënyrave më të bukura për ta zgjuar mendjen, ndjenjën dhe imagjinatën e tyre. Fjala e shkrimtares bëhet si rrezja e parë e diellit: hyn në botën e fëmijës pa zhurmë, ndriçon qoshet e saj të fshehta dhe e nxit atë të pyesë, të mendojë, të ndiejë e të zbulojë.

Tregimet e Elvira Zenelit, të marra në tërësinë e tematikave të tyre, na çojnë drejt një universi ku bashkëjetojnë kafshët dhe njerëzit, shkolla dhe familja, loja dhe përgjegjësia, miqësia dhe bujaria, kujtesa dhe shpresa, festa dhe përditshmëria. Kjo shumëllojshmëri dëshmon se bota e fëmijës nuk është një hapësirë e vogël e shkëputur nga jeta, por një botë e gjerë, ku çdo ngjarje mund të bëhet përvojë, çdo takim mund të sjellë një mësim dhe çdo fjalë mund të mbjellë një farë mirësie. Për këtë arsye, libri nuk i drejtohet vetëm lexuesit të vogël. Ai mund të bëhet një pikë takimi edhe për prindërit, gjyshërit, mësuesit dhe të gjithë ata që besojnë se edukimi i fëmijës fillon nga dashuria, vazhdon përmes shembullit dhe thellohet me anë të leximit.

Një botë tregimesh ku imagjinata takohet me urtësinë…

Një nga veçoritë e letërsisë së mirë për fëmijë është aftësia për ta shndërruar një situatë të thjeshtë në një përvojë me domethënie. Fëmija nuk ka nevojë që çdo herë t’i shpjegohet drejtpërdrejt se çfarë është e drejta, çfarë është e padrejta, pse duhet të jetë i ndershëm apo përse duhet ta respektojë tjetrin. Shpesh, ai i kupton këto përmes një personazhi, një gabimi, një pengese ose një zgjidhjeje të papritur. Në këtë pikë, tregimet e shkrimtares Elvira Zeneli na zbulojnë një hapësirë të pasur tematike. “Breshka që donte të fluturonte”, “Dhelpra dhe pasqyra e pyllit”, “Ujku që harroi të qeshte” dhe “Mburracaku dhe breshka” krijojnë një galeri personazhesh shtazorë, përmes të cilëve mund të trajtohen dëshira, karakteri, vetëvlerësimi, mendjemadhësia dhe marrëdhëniet me të tjerët.

Kafshët, në traditën e gjatë të fabulës, janë shpesh bartëse të tipareve njerëzore. Ato flasin, veprojnë, gabojnë dhe përballen me pasojat e sjelljeve të tyre. Kështu, fëmija mund të vështrojë veten dhe të tjerët përmes një distance të këndshme imagjinative. Një breshkë që dëshiron të fluturojë mund të na çojë te marrëdhënia midis ëndrrës dhe mundësisë, te guximi për të dëshiruar dhe te nevoja për ta njohur veten. Një dhelpër e vendosur përballë pasqyrës mund të na nxisë të mendojmë për pamjen, vetëdijen dhe mënyrën si e shohim veten. Ndërsa ujku që harron të qeshë na hap një shteg drejt botës së ndjenjave, të gëzimit dhe të humbjes së tij. Këto janë mundësi interpretimi që burojnë nga titujt dhe nga tradita e fabulës; kuptimi i plotë i secilit tregim përcaktohet nga zhvillimi konkret i ngjarjeve dhe nga mënyra si e ndërton autorja përfundimin. Rëndësia e kësaj mënyre të rrëfyeri qëndron te aftësia për t’i dhënë fëmijës jo vetëm një histori për ta dëgjuar, por edhe një çështje për ta menduar. Kështu, tregimi kapërcen kufijtë e argëtimit të çastit dhe bëhet një përvojë që mund të rikthehet në kujtesë.

Breshka që dëshiron të fluturojë: ëndrra, kufijtë dhe vetënjohja

Krijimi “Breshka që donte të fluturonte” mbart një ngarkesë të veçantë simbolike. Breshka dhe fluturimi i përkasin dy përfytyrimeve të ndryshme të lëvizjes: e para lidhet me ecjen e ngadaltë, durimin dhe qëndrueshmërinë; i dyti me lirinë, lartësinë dhe kapërcimin e kufijve. Kur këto dy përfytyrime bashkohen në një personazh të vetëm, krijohet një pikënisje e përshtatshme për reflektim. Çfarë ndodh kur dikush dëshiron të bëjë diçka që duket e pamundur? A është dëshira një forcë që na ndihmon të përparojmë? Si mund të mësojmë t’i dallojmë ëndrrat që na zhvillojnë nga pritshmëritë që na largojnë prej vetes? Këto pyetje janë të rëndësishme në edukimin e fëmijës. Fëmijët kanë nevojë të ëndërrojnë, por edhe të mësojnë se çdo njeri ka veçoritë, aftësitë dhe ritmin e vet. Një fëmijë nuk duhet të bindet se është më pak i vlefshëm vetëm sepse nuk bën atë që bëjnë të tjerët. Ai duhet të zbulojë se mund të arrijë gjëra të rëndësishme duke u mbështetur në aftësitë e veta dhe duke i zhvilluar ato me durim. Nëse në rrëfimin e saj shkrimtarja Elvira Zeneli e çon breshkën drejt një njohjeje më të thellë të vetvetes, atëherë personazhi mund të lexohet edhe si një figurë e rritjes shpirtërore: të ëndërrosh nuk do të thotë domosdoshmërisht të bëhesh dikush tjetër, por të zbulosh deri ku mund të arrish duke qenë vetvetja. Kjo është një ide me vlerë për fëmijët, por edhe për të rriturit që, me dashje ose pa dashje, i krahasojnë fëmijët me njëri-tjetrin.

Arritja, ndjenja dhe gjuha e komunikimit

Tri tema të rëndësishme për zhvillimin njerëzor shfaqen në titujt “Arritja që lartëson mendjen dhe prek zemrën”, “Ndjenja që pushtoi shpirtin e mësueses” dhe “Gjuha e komunikimit”. Që në formulimin e tyre, këta tituj na ftojnë të mendojmë për marrëdhënien ndërmjet dijes dhe ndjenjës, ndërmjet suksesit dhe përjetimit njerëzor, ndërmjet fjalës dhe mirëkuptimit. Arritja e vërtetë nuk matet vetëm me rezultatin që shohim nga jashtë. Ajo ka rëndësi edhe për përpjekjen, këmbënguljen, kapërcimin e vështirësive dhe gëzimin që përjetohet kur një synim arrihet. Për fëmijën, një sukses mund të jetë një hap i vogël në sytë e të rriturit, por një fitore e madhe në botën e tij të brendshme. Po aq domethënëse është marrëdhënia e mësueses me nxënësit. Mësuesja nuk është vetëm përcjellëse e njohurive, por edhe një figurë që mund të ndikojë në vetëbesimin, sigurinë dhe formimin emocional të fëmijës. Një fjalë e thënë me mirësi, një vlerësim i drejtë ose një gjest mirëkuptimi mund të lërë gjurmë të qëndrueshme. Në këtë kuptim, krijimi “Ndjenja që pushtoi shpirtin e mësueses” sugjeron një hapësirë ku mësuesja nuk mbetet një figurë e largët, e kufizuar në detyrën e saj profesionale, por shfaqet edhe si njeri që përjeton, ndien dhe preket nga bota e nxënësve. Ndërkaq, “Gjuha e komunikimit” na çon te një prej aftësive themelore të jetës shoqërore. Komunikimi nuk është vetëm të folurit; ai përfshin edhe dëgjimin, respektimin e mendimit të tjetrit, zgjedhjen e fjalëve dhe kuptimin e ndjenjave që qëndrojnë pas tyre. Një fëmijë që mëson të komunikojë me respekt, mëson edhe të bashkëjetojë. Ai kupton se fjala mund të afrojë, por mund edhe të largojë; mund të qetësojë, por mund edhe të lëndojë. Prandaj, edukimi përmes gjuhës është njëkohësisht edukim për përgjegjësinë njerëzore.

Dhelpra, cjapi dhe mburracaku: mençuria përballë mashtrimit

Në disa krijime të librit shfaqet bota e njohur e personazheve të fabulës: “Si e mashtroi dhelpra cjapin mendjeshkurtër”, “Dhelpra dhe pasqyra e pyllit” dhe “Mburracaku dhe breshka”. Dhelpra, në traditën e Ezopit dhe të shumë fabulistëve të tjerë, është shpesh simbol i dinakërisë. Cjapi që mashtrohet për shkak të mendjelehtësisë dhe mburracaku që vlerëson tepër veten përfaqësojnë dobësi të njohura njerëzore. Megjithatë, këto personazhe nuk duhen lexuar vetëm si etiketime të pandryshueshme. Ato mund të shërbejnë si raste për të kuptuar se si lindin gabimet dhe si mund të shmangen. Përmes fabulës, fëmija mund të mësojë të mos i besojë çdo fjale pa menduar, të mos e ngatërrojë sigurinë në vetvete me mendjemadhësinë dhe të mos e përdorë zgjuarsinë për të dëmtuar të tjerët. Këtu qëndron një nga përparësitë e rrëfimit alegorik: ai e paraqet një problem njerëzor në një formë të kapshme për fëmijën, pa pasur nevojë për shpjegime të gjata teorike. Veprimi i personazhit bëhet argumenti; pasoja e veprimit bëhet përfundimi moral. Por vlera e fabulës nuk përfundon te mësimi i drejtpërdrejtë. Ajo lind edhe nga kënaqësia e leximit, nga humori, nga befasia dhe nga mundësia që fëmija ta zbulojë vetë domethënien e ngjarjes. Pikërisht këtu qëndron sfida artistike e shkrimtares për fëmijë: të mos e kthejë tregimin në një ligjëratë të thatë, por ta lërë mesazhin të rritet natyrshëm brenda fabulës.

Miqësia, ndihma dhe bujaria: etika e zemrës së mirë

Tregimet “Miku që ndihmon”, “Bujaria është e bukur”, “Përjashtim nga loja” dhe “Shoku i ri në klasën tonë”” e zhvendosin vëmendjen drejt marrëdhënieve ndërmjet fëmijëve. Miqësia është një nga përvojat më të rëndësishme të fëmijërisë. Nëpërmjet saj, fëmija mëson të ndajë, të bashkëpunojë, të presë radhën, të pranojë ndryshimin dhe të kuptojë se nevojat e të tjerëve kanë po aq rëndësi sa të vetat. Titulli “Miku që ndihmon” vë në qendër një cilësi të çmuar të miqësisë: praninë në çastin kur tjetri ka nevojë. Miqësia nuk matet vetëm me kohën e kaluar së bashku, por edhe me gatishmërinë për të ndihmuar pa kërkuar shpërblim. Po kështu, “Bujaria është e bukur” na kujton se bukuria e njeriut nuk qëndron vetëm në atë që zotëron, por edhe në atë që është i gatshëm të ndajë. Bujaria mund të shfaqet në një dhuratë, në një fjalë të mirë, në një ndihmë të vogël ose në aftësinë për ta bërë dikë të ndihet i pranuar. Një çështje veçanërisht e rëndësishme shfaqet te “Përjashtim nga loja”. Loja është një hapësirë ku fëmijët ndërtojnë miqësi dhe mësojnë rregullat e bashkëjetesës. Përjashtimi nga loja mund të bëhet një përvojë e dhimbshme, sepse fëmija nuk humbet vetëm mundësinë për t’u argëtuar, por mund të ndiejë edhe se nuk i përket grupit. Për këtë arsye, tema na fton të reflektojmë mbi përgjegjësinë e secilit fëmijë për të mos e lënë tjetrin jashtë rrethit të miqësisë. Një klasë e shëndetshme nuk është ajo ku të gjithë janë njësoj, por ajo ku dallimet nuk shndërrohen në arsye për përjashtim. Edhe ardhja e “Shokut të ri në klasën tonë” është një rast i mirë për të menduar mbi mikpritjen. Fëmija i ri ka nevojë për kohë, mirëkuptim dhe përkrahje. Një përshëndetje, një vend i lirë në bankë ose një ftesë për të luajtur mund të bëhen fillimi i një miqësie. Nëse këto tema trajtohen me ndjeshmërinë e duhur, tregimet e Elvira Zenelit mund të shërbejnë si pikënisje për biseda të dobishme në familje dhe në shkollë.

– pjesa e parë – (vazhdon…)

Shkodër, më, 27.10. 2026 (xhahidbushati)”Zog Mëngjesi” i shkrimtares Elvira Zeneli – fluturon sa më larg, duke mbjellë dashuri për librin, mirësi në zemrat e fëmijëve dhe dritë në mendjet e lexuesve të të gjitha moshave!

Ese letrare dhe analitike për librin me tregime të shkrimtares Elvira Zeneli, botuar në revistën “Mëngjesi”, Prishtinë, 2026.

– pjesa e dytë

Shkolla si vatër e dijes, e karakterit dhe e përkatësisë

Shkolla zë një vend të rëndësishëm në botën tematike të librit. Këtë e dëshmojnë krijimet, si: “Gjatë një ore mësimi”, “Vajza ‘problematike’ e shkollës sonë”, “Mësuesja shembull i duhur për mua” dhe “Të lumtë, Ervin!””. Shkolla nuk është vetëm institucioni ku fëmija mëson të lexojë, të shkruajë e të llogarisë. Ajo është edhe një hapësirë ku ai zbulon aftësitë e veta, ndeshet me vështirësi, krijon marrëdhënie dhe fillon të kuptojë përgjegjësinë ndaj grupit.

“Vajza ‘problematike’ e shkollës sonë” është veçanërisht domethënës për nga mënyra si është formuluar. Përdorimi i thonjëzave rreth fjalës “problematike” e vë në pikëpyetje vetë etiketimin. A është fëmija problem, apo ka një problem që kërkon të kuptohet? A duhet ta gjykojmë vetëm nga sjellja e dukshme, apo duhet të përpiqemi të kuptojmë edhe shkaqet e saj? Këto pyetje kanë rëndësi të veçantë në marrëdhënien ndërmjet mësuesit dhe nxënësit. Një sjellje e vështirë nuk duhet të bëhet menjëherë një përkufizim i plotë i personalitetit të fëmijës. Pas saj mund të fshihen pasiguria, vështirësitë në përshtatje, mungesa e mbështetjes ose thjesht nevoja për t’u dëgjuar. Një edukator i mirë nuk heq dorë nga rregullat, por i zbaton ato duke ruajtur dinjitetin e fëmijës. Ai e ndihmon nxënësin të kuptojë gabimin, pa e bindur se vetë ai është gabim. Nga ana tjetër, “Mësuesja shembull i duhur për mua” na drejton drejt rolit të modelit edukativ. Fëmijët nuk mësojnë vetëm nga ajo që u thuhet; ata mësojnë edhe nga ajo që shohin. Drejtësia, durimi, ndershmëria, përkushtimi dhe respekti i mësueses mund të shndërrohen në cilësi që nxënësi dëshiron t’i përvetësojë. Ndërsa thirrja “Të lumtë, Ervin!” sjell në vëmendje rëndësinë e përgëzimit dhe të njohjes së përpjekjes. Fëmija ka nevojë të kuptojë se mundi i tij shihet dhe vlerësohet. Një vlerësim i sinqertë mund t’i japë kurajë për të vazhduar, veçanërisht kur përballë ka ende vështirësi. Kështu, shkolla e paraqitur përmes këtyre temave mund të kuptohet si një bashkësi njerëzore, ku formimi intelektual duhet të ecë krah për krah me formimin moral dhe emocional.

Kukulla për mësuesen Eli: dhurata që mbart ndjenjë

“Kukulla për mësuesen Eli” krijon menjëherë një përfytyrim të ngrohtë. Kukulla është një objekt i afërt me botën e fëmijërisë, por kur shndërrohet në dhuratë për mësuesen, ajo fiton një kuptim përtej sendit vetë. Dhurata mund të jetë e vogël, por ndjenja që e shoqëron mund të jetë e madhe. Në këtë marrëdhënie simbolike takohen dy botë: bota e fëmijës, që shpreh dashurinë me mënyrat e veta të thjeshta, dhe bota e mësueses, që mund ta përjetojë atë gjest si shenjë besimi, afërsie dhe mirënjohjeje. Kjo temë na çon te një e vërtetë e rëndësishme e edukimit: fëmija nuk ka nevojë vetëm të marrë dije nga të rriturit; ai ka edhe nevojë të shprehë ndjenjat e veta, të japë, të falënderojë dhe të bëjë dikë të lumtur. Në këtë këndvështrim, dhurata bëhet një gjuhë më vete. Ajo nuk flet për çmimin e sendit, por për vlerën e marrëdhënies.

Familja, gjyshërit dhe urat ndërmjet brezave

Në një libër që synon të ngrohë zemrat e lexuesve të moshave të ndryshme, familja zë një vend të natyrshëm. Titujt “Mbesa nga Tirana dhe gjyshe Arjana”, “Gjyshi njihej përmes Arilës” dhe “Nipërit dhe mbesa” na çojnë drejt marrëdhënieve ndërmjet brezave. Gjyshet dhe gjyshërit kanë një vend të veçantë në kujtesën emocionale të fëmijërisë. Ata mund të jenë rrëfimtarë të historive familjare, ruajtës të zakoneve, dëshmitarë të kohëve të kaluara dhe burime të një dashurie që shpesh shprehet përmes kujdesit të përditshëm. Në marrëdhënien me ta, fëmija zbulon se jeta ka një vazhdimësi. Përtej përvojave të veta të vogla, ai fillon të kuptojë se familja ka kujtime, ngjarje dhe histori që i paraprijnë lindjes së tij. Kështu, rrëfimi familjar bëhet një urë ndërmjet së kaluarës dhe së tashmes.

“Mbesa nga Tirana dhe gjyshe Arjana” sugjeron edhe mundësinë e një takimi që kapërcen largësinë gjeografike. Qytetet mund të jenë të ndryshme, por afërsia njerëzore nuk matet me kilometra. Një mbesë dhe një gjyshe mund të ndërtojnë një botë të përbashkët përmes bisedave, kujdesit dhe kujtimeve. Ndërkaq, “Nipërit dhe mbesa” na kujton se marrëdhëniet familjare përbëhen nga shumë zëra, karaktere dhe përvoja. Fëmijët mund të jenë të ndryshëm në moshë, në dëshira dhe në sjellje, por secili ka nevojë të ndihet pjesë e një bashkësie që e pranon dhe e mbështet. Në këtë kuptim, tregimet me temë familjare nuk janë vetëm histori për lidhjet e gjakut. Ato mund të jenë edhe reflektime mbi kujdesin, mirënjohjen, respektin dhe përgjegjësinë që i bashkojnë njerëzit.

Festat, pritjet dhe magjia e fëmijërisë

“Ditëmadhja jonë”, “A do të vijë Babagjyshi?” dhe “Bredhi i parë i Vitit të Ri” krijojnë një grup tematik që lidhet me festën, pritjen dhe emocionet e fëmijërisë. Fëmija e përjeton festën jo vetëm si një ngjarje të shënuar në kalendar, por edhe si një botë shenjash, ngjyrash, dritash, përgatitjesh dhe pritshmërish. Festa e ndryshon ritmin e përditshmërisë dhe krijon një hapësirë ku imagjinata gjen terren të veçantë. Pyetja “A do të vijë Babagjyshi?” mbart emocionin e pritjes. Ajo na çon te marrëdhënia ndërmjet imagjinatës dhe besimit fëminor, te gëzimi i së panjohurës dhe te mënyra si fëmija i jep kuptim një figure që simbolizon dhuratën, bujarinë dhe befasinë. Ndërsa “Bredhi i parë i Vitit të Ri” sugjeron një përvojë që mund të mbetet në kujtesë pikërisht sepse është e para. Në jetën e fëmijës, përvojat e para shpesh shndërrohen në pika referimi: festa e parë që mban mend, bredhi i parë që e mahnit, dhurata e parë që e prek ose çasti i parë kur ndihet pjesë e një gëzimi të përbashkët. Por bukuria e festës nuk qëndron vetëm te zbukurimet dhe dhuratat. Ajo që e bën të vlefshme është mundësia për të qenë së bashku, për të ndarë gëzimin dhe për të krijuar kujtime të përbashkëta. Kështu, këto tema mund të lexohen si një ftesë për ta ruajtur magjinë e fëmijërisë, pa harruar se gëzimi më i qëndrueshëm lind nga afërsia njerëzore.

“Porta magjike e librave”: leximi si udhëtim dhe zbulim…

Ndër titujt e përfshirë në përmbledhje, “Porta magjike e librave” ka një fuqi të veçantë simbolike. Libri paraqitet si një portë, pra si një hyrje drejt një hapësire tjetër, ku lexuesi mund të takojë personazhe, të njohë vende, të përjetojë ngjarje dhe të zbulojë mënyra të reja të të menduarit. Kjo metaforë përmbledh një nga funksionet më të rëndësishme të letërsisë për fëmijë: zgjerimin e përvojës njerëzore përmes imagjinatës. Fëmija që lexon nuk mbetet vetëm brenda kufijve të jetës së vet të përditshme. Ai mund të udhëtojë në kohë e në hapësirë, të përballet me situata të panjohura dhe të kuptojë se njerëzit kanë ndjenja, dëshira e vështirësi të ndryshme. Përmes leximit, ai mund të zhvillojë jo vetëm njohuritë, por edhe aftësinë për të kuptuar këndvështrimin e tjetrit. Libri është gjithashtu një hapësirë lirie. Ai nuk e detyron lexuesin të përjetojë një histori në një mënyrë të vetme. Fëmija mund të ndalet te një personazh, të rikthehet te një fjali, të bëjë pyetje dhe të krijojë përfytyrimet e veta. Për këtë arsye, leximi nuk duhet të shihet vetëm si detyrë shkollore. Ai duhet të bëhet një marrëdhënie e gjallë me fjalën, një kënaqësi që rritet me kalimin e kohës. Kur prindi lexon me fëmijën, kur gjyshja i tregon një histori, kur mësuesi nxit diskutimin mbi një personazh, libri bëhet pjesë e një përvoje të përbashkët. Në këtë mënyrë, “Porta magjike e librave” mund të lexohet edhe si simbol i vetë misionit të letërsisë për fëmijë: të hapë dyer që fëmija të mos ketë frikë t’i kalojë.

“Kosova, ëndrra jonë e madhe”: atdheu në përfytyrimin e fëmijës

“Kosova, ëndrra jonë e madhe” e zgjeron horizontin tematik të librit nga marrëdhëniet familjare dhe shkollore drejt përkatësisë kombëtare. Për fëmijën, atdheu nuk është vetëm një nocion gjeografik apo historik. Ai fillon me gjuhën që dëgjon në familje, me rrëfimet e të rriturve, me vendet që njeh, me këngët, librat dhe kujtimet që i përcillen. Atdheu bëhet i kuptueshëm përmes përvojave konkrete, të cilat, me kalimin e kohës, marrin domethënie më të gjerë. Fjala “ëndërr” në titull i jep temës një ngjyrim emocional dhe shpresëdhënës. Ajo mund të lidhet me dëshirën për një të ardhme më të mirë, me përkushtimin ndaj vendit dhe me përgjegjësinë për të ndërtuar një shoqëri ku fëmijët të rriten me dinjitet, dije dhe mundësi. Edukimi atdhetar në letërsinë për fëmijë fiton vlerë të veçantë kur nuk kufizohet te deklaratat, por lidhet me cilësi konkrete: dashurinë për gjuhën, respektin për historinë, kujdesin për njerëzit dhe përgjegjësinë ndaj bashkësisë. Kështu, atdheu nuk mbetet vetëm një fjalë e madhe. Ai shndërrohet në një marrëdhënie të përditshme, që ndërtohet me veprime të vogla e të ndershme.

“Zarfi” dhe misteri i mesazhit

Një tjetër krijim që nxit kureshtjen e lexuesit është “Zarfi”. Në jetën e përditshme, zarfi është një objekt i thjeshtë, por në botën e rrëfimit mund të marrë funksionin e bartësit të një mesazhi, të një lajmi ose të një ngjarjeje që pritet të zbulohet. Pikërisht për këtë arsye, ai ka mundësi të shërbejë si pikënisje për krijimin e kureshtjes narrative. Çfarë përmban zarfi? Kush e ka dërguar? Kujt i drejtohet? Çfarë do të ndryshojë pasi të hapet? Pa e njohur përmbajtjen e plotë të tregimit, nuk mund të përcaktojmë se cila prej këtyre mundësive zhvillohet në të. Megjithatë, vetë titulli na lejon të vërejmë se edhe një send i zakonshëm mund të shndërrohet në qendër të një historie, kur autori di t’i japë funksion në strukturën e rrëfimit. Kjo është një nga mundësitë e bukura të letërsisë për fëmijë: të na mësojë të shohim përtej pamjes së parë të gjërave. Një objekt mund të mbartë kujtime; një letër mund të bashkojë njerëz; një mesazh mund të krijojë pritje dhe të ndryshojë mënyrën si e shohim një situatë. Kështu, edhe titulli “Zarfi” mund të bëhet një pikënisje për biseda mbi komunikimin, besimin dhe rëndësinë e fjalës së shkruar.

“Topi i qiellit” dhe “Pse e pushoi këngën bilbili?”: natyra, loja dhe ndjeshmëria

Në grupin e titujve të librit gjejmë edhe “Topi i qiellit” dhe “Pse e pushoi këngën bilbili?”. Të dy krijimet kanë një ngjyrim poetik dhe nxisin kureshtjen e fëmijës për botën që e rrethon. Topi lidhet natyrshëm me lojën, lëvizjen dhe bashkëpunimin. Kur bashkohet me qiellin, ai del nga hapësira e zakonshme e lojës dhe hyn në fushën e imagjinatës. Ky bashkim krijon një figurë që mund të nxisë pyetje, përfytyrime dhe interpretime të ndryshme. Bilbili, nga ana tjetër, është një nga figurat më të njohura të këngës në natyrë. Pyetja pse ai e ka ndërprerë këngën e vet e shndërron heshtjen në një mister. Nëse kënga është shenjë gëzimi dhe gjallërie, atëherë mungesa e saj mund të nxisë fëmijën të pyesë se çfarë ka ndryshuar në mjedisin përreth. Këtu mund të shfaqet edhe një mundësi e rëndësishme edukative: ndjeshmëria ndaj natyrës. Fëmija që mëson të vërejë zogjtë, pemët, stinët dhe ndryshimet e mjedisit, mund të zhvillojë një marrëdhënie më të kujdesshme me botën e gjallë. Megjithatë, natyra në letërsi nuk është vetëm objekt vëzhgimi. Ajo është edhe burim muzikaliteti, ngjyrash, ritmesh dhe emocionesh. Përmes saj, fëmija mëson se bota mund të shihet jo vetëm me sytë e dijes, por edhe me ndjeshmërinë e zemrës.

– shkrimi vijon… –

Shkodër, më, 28.10.2026 (xhahidbushati)”Zog Mëngjesi” i shkrimtares Elvira Zeneli – fluturon sa më larg, duke mbjellë dashuri për librin, mirësi në zemrat e fëmijëve dhe dritë në mendjet e lexuesve të të gjitha moshave!

Ese letrare dhe analitike për librin me tregime të shkrimtares Elvira Zeneli, botuar në revistën “Mëngjesi”, Prishtinë, 2026.

– pjesa e tretë dhe e fundit –

Revista “Mëngjesi”: rëndësia e botimit dhe e bashkëpunimit krijues

Libri “Revista Mëngjesi”, botuar në Prishtinë, më 2026, paraqitet me një grup bashkëpunëtorësh që dëshmojnë natyrën kolektive të procesit të botimit: autorja Elvira Zeneli, editori Agim S. Kelmendi, redaktori Sabit Jaha, përgjegjësi i radhitjes kompjuterike Laureat Kelmendi, si dhe Hekuran Rexhepi, i ngarkuar me realizimin dhe dizajnin. Botimi është realizuar në shtypshkronjën “Shkrola”, Botimet GUTENBERG. Këto të dhëna bibliografike kanë rëndësi, sepse libri nuk është vetëm krijimi i autores. Ai është edhe rezultat i një pune redaktuese, teknike dhe grafike, që e ndihmon tekstin të mbërrijë te lexuesi në një formë të përpunuar. Në letërsinë për fëmijë, ky bashkëpunim merr rëndësi të veçantë. Paraqitja grafike, qartësia e tekstit, organizimi i materialit dhe kujdesi redaktues ndikojnë në mënyrën si fëmija e përjeton librin dhe si krijon marrëdhënie me të. Por asnjë përgatitje teknike nuk mund ta zëvendësojë forcën e tregimit. Në themel qëndron fjala e autores, aftësia e saj për të krijuar personazhe, për të ndërtuar situata dhe për ta kthyer një ngjarje në përvojë emocionale e mendore. Përmbledhja e temave të librit na jep mundësinë të shohim një hapësirë të gjerë interesash: nga fabula dhe personifikimi i kafshëve, te shkolla, familja, festat, miqësia, komunikimi dhe atdheu. Kjo larmi krijon mundësi për lexues të ndryshëm dhe për përdorime të shumta në mjedisin familjar e shkollor. Për një vlerësim të plotë të stilit, gjuhës, kompozicionit dhe origjinalitetit të secilit tregim, do të ishte e nevojshme të njiheshin edhe tekstet e plota. Temat e paraqitura ofrojnë një hartë të qartë të botës që libri synon të hapë para lexuesit.

Shkrimtarja Elvira Zeneli dhe Misioni i tregimit për fëmijë

Të shkruash për fëmijët do të thotë të pranosh një përgjegjësi të veçantë. Shkrimtari duhet ta njohë mënyrën si mendon fëmija, çfarë e gëzon, çfarë e shqetëson, si e përfytyron botën dhe si e kupton marrëdhënien e vet me të tjerët. Por njohja e fëmijës nuk mjafton. Letërsia e mirë kërkon edhe mjeshtëri artistike: një gjuhë të gjallë, personazhe bindëse, situata që ngjallin interes, një ritëm të përshtatshëm rrëfimi dhe një përfundim që nuk e shuan kureshtjen, por e lë mendjen të vazhdojë punën e saj. Nga temat e librit “Revista Mëngjesi” mund të dallojmë disa drejtime të rëndësishme të kësaj përgjegjësie krijuese. Së pari, prirjen për ta vendosur fëmijën në qendër të përvojës njerëzore. Së dyti, vëmendjen ndaj marrëdhënieve që formojnë karakterin: miqësisë, familjes, shkollës dhe bashkëjetesës. Së treti, përdorimin e botës shtazore dhe të objekteve të përditshme si mundësi për të krijuar situata me domethënie. Një aspekt i rëndësishëm është edhe ndërthurja e leximit me edukimin. Tregimi mund ta ndihmojë fëmijën të mendojë për sjelljen e vet, por nuk duhet të kufizohet në dhënien e një urdhri moral. Vlera artistike lind kur mesazhi shfaqet përmes ngjarjes, kur lexuesi e përjeton dilemën e personazhit dhe arrin vetë te përfundimi. Në këtë mënyrë, shkrimtarja nuk qëndron mbi fëmijën për t’i dhënë udhëzime, por ecën pranë tij për ta ndihmuar të zbulojë botën. Ky është një mision që kërkon durim, vëzhgim dhe besim te lexuesi i vogël. Fëmija nuk është një enë bosh që duhet mbushur me këshilla. Ai është një qenie që mendon, ndien, pyet dhe ndërton kuptimet e veta. Letërsia bëhet e vlefshme kur e respekton këtë aftësi dhe e nxit të zhvillohet.

Një rreze që nuk shuhet me mbarimin e tregimit…

Libri “Revista Mëngjesi” i shkrimtares Elvira Zenelit, Prishtinë, 2026, na paraqitet, përmes larmisë së titujve dhe tematikave, si një ftesë për të hyrë në botën e fëmijërisë përmes tregimit. Kjo botë ka hapësirë për breshkën që ëndërron, dhelprën dinake, ujkun që harron të qeshë, shokun e ri të klasës, mësuesen e dashur, gjyshen e kujdesshme, nipërit e mbesat, festat e shumëpritura dhe librat që hapin dyer drejt horizonteve të reja. Në këtë shumëllojshmëri qëndron një mundësi e bukur: lexuesi i vogël mund të gjejë përvoja që i ngjajnë jetës së vet, ndërsa lexuesi i rritur mund të rikthehet te pyetjet themelore të edukimit dhe të marrëdhënieve njerëzore. Prindi mund ta gjejë këtu një rast për të biseduar me fëmijën. Gjyshja mund të gjejë një urë drejt kujtimeve dhe përvojave që dëshiron të ndajë. Mësuesi mund ta përdorë tregimin si pikënisje për të folur mbi miqësinë, drejtësinë, përgjegjësinë dhe respektin. Ndërsa fëmija mund të zbulojë se leximi nuk është vetëm një detyrë, por një udhëtim që e bën botën më të gjerë dhe vetveten më të vetëdijshme.

Titulli metaforik “Zog mëngjesi” bëhet kështu një figurë për fuqinë e fjalës letrare. Ashtu si zogu që lajmëron agimin, tregimi mund të sjellë një dritë të re në mendjen e fëmijës. Ai nuk i zgjidh të gjitha pyetjet e jetës, por e ndihmon lexuesin të mësojë si t’i shtrojë ato. Nuk e zhduk çdo vështirësi, por mund t’i japë fëmijës kurajë për ta përballuar. Nuk e zëvendëson përvojën e drejtpërdrejtë, por e pasuron atë me përfytyrime, ndjenja dhe mundësi të reja kuptimi. Dhe, mbi të gjitha, tregimi i mirë nuk mbaron domosdoshmërisht në faqen e fundit. Ai vazhdon në bisedën që lind pas leximit, në pyetjen që fëmija i bën prindit, në kujtimin që gjyshja ndan me mbesën, në diskutimin që zhvillohet në klasë dhe në gjestin e mirë që dikush vendos të bëjë pasi ka njohur përvojën e një personazhi. Prandaj, Rrezja e Diellit që përfytyron titulli i kësaj eseje nuk është vetëm dritë e mëngjesit. Ajo është edhe dritë e dijes, e dashurisë, e imagjinatës dhe e mirëkuptimit.

Shkrimtarja Elvira Zeneli, përmes botimit “Revista Mëngjesi”, na kujton se letërsia për fëmijë ka një detyrë të bukur: ta ndihmojë fëmijën të rritet pa humbur aftësinë për të ëndërruar, të mësojë pa humbur kureshtjen, të bëhet i ditur pa u bërë mendjemadh dhe të fitojë forcë pa e harruar mirësinë. Nëse një libër arrin ta afrojë fëmijën me fjalën, ta bëjë të mendojë për tjetrin dhe t’i zgjojë dëshirën për të lexuar përsëri, atëherë ai ka hedhur një farë që mund të japë fryte për shumë kohë. Dhe kjo është ndoshta dhurata më e bukur e një libri për fëmijë: të mos mbetet vetëm një objekt në raft, por të bëhet një pjesë e gjallë e kujtesës, e mendimit dhe e zemrës së lexuesit. Sepse libri që i flet fëmijës me gjuhën e imagjinatës dhe të mirësisë, nuk ndriçon vetëm mëngjesin e tij të sotëm; ai duhet të ndriçojë edhe shumë nga mëngjeset që do të vijnë…

Shkodër, më, 28.10.2026 (xhahidbushati)