Gjet Ndoj

Për pozitën e lartë të kësaj familje flet edhe mbishkrimi në varrin e sebastit Mihal Skurra në kishën e Shën Marisë së Brrarit e vitit 1201, nw vendin e quajtur Shkalla e Tujanit.

“Dora e trete e Piktures ne Kishen e Brarit e periudhes Romanike e Stilit perendimor është e shkruar me getema Latine para 1201, sepse varri ishte vendosur më vonë siper afreskut

Mbi varr te vitit 1201 kishte dhe arkaden (harkun e varrit)”

Pas 1201, kjo familje provohet nepermjet te dhenave arkeologjike dhe dokumenteve, se bënte pjesw ne Eliten e Temes se Durresit.

Ne hapsiren nga kodrat e Vores ( Fshati Kuq deri afër Durrësit ishin pronat e Skurajve, ndërsa kjo hapsirë quhej #Skuria.

Ndoshta në këtë kohë Skuria pranë Temës sē Durrësit mund të ketë qenë pjesë e Principatës së Arbwrisë, ose dhe një nga Arhonditë ( zona autonome te njohura nga Bizanti), në varësi të drejtpërdrejtê të Temës së Durrësit dhe jo nga Principata e Arbërisë e cila pas krijimit të Despotatit të Epirit (1204), po rrezikohej cdo ditë e më shumë për tu pushtuar prej saj.

Fisniku tjetër po nga kjo familje, #AntonSkura e ka varrin me vendodhje në kishën e Shëna Ndojit në Lezhë.

Zotërimet e tjera të tyre ishtin edhe në pjeswn veriore të Kurbinit etj.

“Familja Skuraj (emrin e familjes Skura) e ndeshim dhe në trajtën Sgurra dhe Zgurra) është degë me Topiajt dhe Arianitët (Lidhje e Komnenëve nën emrin e influencën e të cilëve qe formuar Despotati i Epirit).

Sundoi në shek. XIII, kryesidht, në Kurbin. Qendra politike dhe administrative e tyre ishte në Dylmenisht (Delbnisht). Ndër figurat më të rëndësishme të kësaj familje përmendet sevasti Mururs Skurra, më 1274, të cilit, më 1280 i njihet titulli “kont” prej Karlit Anzhu.

*Skurajt me #Shkollwn e #Durrwsit dhanë një kontribut për të gjithë njerëzimin.

Kontributi i kësaj familje në lidhje me artin e kulturën i kalon kufijtë e trojeve të arbanitëve dhe të Rajonit tw Gadishullit Ilirik.

Pas twrmetit katastrofik tw vitit 1273 nw Durrws, njw pjesw e skurajve vendosen nw veri sin w Kurbin, Lezhw etj. Por njwri nga më të shquarit e kësaj familje fisnike arbnore, #ProgonSkura shkon drejt Jugut në Berat.

“Pas termetit 1273,Progon Skura (Duhet te kete qene nipi i Progonit te Arbërit) vendoset ne Lagjen Varosh te Beratit, duke u bere #donatori me i madh i arkitektures dhe piktures se kishes Bizantine. Ai u be dhe dhëndrri i Perandorit Bizantin #AndronikuIIPaleolog. Gjatë kohës këtu, me mbështetjen dhe nën drejtimin e Progon Skurës u rindertuan dhe u zbukuruan me piktura Kisha e #ShenMerise ne Apoloni 1281-82, Kisha e #ShenKollit Kurjan, Kishen e #ShenTriades në Kalane e Beratit , ne fund shek XIII, Kishwn e #ShenkollitnëPerondi, rindërtoi e zbukuroi me skulptura e piktura ne MalinAsos në Thesali, #ManastiriPritatos (1290), nw vitin 1294- 1295 nw kishen #ShenMerise Priliepta ne Oher etj. Tê gjithe keto kisha, Progon Skura i dekoroi me piktoret #Mihal Astrapa dhe #Efthimi Eotikio, tê ardhur nga shkolla e piktures se Durrësit, qê ishte dy funksionëshe, latine e bizantine.

Puna e piktoreve ka vazhduar me #Kishen e Graçanices ( afer Prishtines), në #Kishën e Prizrenit dhe te Pejes nga të njejtit piktore po te mbeshtetur nga mbreti seeb qe ishte baxhanaku i Progon Skures, pasi dhe ky ishte dhendrri i Andronikut II te Bizantit

#Grupi i Dytë i piktorevete ShkollësDurrësit në vitin 1273 u vendosen ne Veri me qendër ne Kotorr duke dekoruar shumicën e kishave katolike.

Keta praktikuan pikturat dhe skulpturat në stilin perendimor me elemente te stilit bizantin, ndryshe nga tê parët qe dekoruan kishat ortodokse me piktura te stilit bizantin dhe me elemente perendimor.

Kishat katolike qe dekoruan me afreske e kanê fillinin nga Brari e Tirana e deri ne bregdetin Dalmatin.

Si piktore nga shkolla e Durresit ne arkitekture ( skulpture) dhe ne pikture permenden rreth 15 artiste te skulptures e piktures Fran Vita (Skuqi), Aleksander Durrsaku, ne pikture dy Nikollat, Piktor Mihali, Severti, Romarjo e Gjini te cilet dekoruan kisht e veriut , Dalmacise e te Dardanise si Deçanit, etj.

Para dy vitesh eshte zbuluar ne kishen e Atos ( malin e Shenjtë) në Manastirin e Pritatos (1290) u zbulua mbishkrimi se #donator i saj qe Progon Zgura ((Skura) dhe piktoret e tij Mihal Astrapa dhe Eftimi (Eurikjo).

*Me kete fakt vertetoher se shkolla me e famshme e piktures dhe e skulpturws qw krijoi “Epoken e Rilindjes Paleolige” qe ajo e Durrwsit. Epoka e Paleologwve përfaqwsonte nje epoke te madhe te historise se artit mesjetar, që më vone do te ishte nje baze referimi e frymezumi edhe per Rilindjen Italiane e Europiane me gjenitë e artit, të piktures e të skulptures si: Nikelangjelo, Leinardo Davinçi etj.

Pnese nga libri qe eshte gati per botim

“ARBERIA NË KUFIJTE E MBIJETESËS”