=NJERIU I MIRË ,PUNA E MIRË DHE E NDERSHME MBETET KUJTIM I MIRË I BREZAVE DHE DEKADAVE.
====≈=========≈===≈========≈==
Njerzit e mirë, duarartet , puna e tyre e mirë dhe e ndershme i mbetet një kujtim i bukur historisë.Mbeten një kujtim i bukur që sa herë t’i kujtosh të emocionojnë e të duket sikur i ngjall.
Mbeten si lapidarë të jetes .
E të tillë njerez që kanë e kanë lënë një emer të rrallë ,të nderuar ka plot në shoqërinë tonë, në fusha e zanate të ndryshme në gjithë fushat e jetes.
Shpesh themi e dëgjojmë fjalë e shprehje të tilla si: “siç ka thënë filani”, ” burrë a grua si filani a filanja nuk ban më nëna” , ” atë punë veç duart e mëndja e filanit e s’ka mund ta ket bërë” , e kështu pafund fjalë, shprehje e emra që tashmë i perkasin historisë , dhe të perditshmes ,per burrëri, luftë, heroizem ,punë ,zgjuarsi , që kanë bërë e kanë lënë vepra, kanë mbet në kujtesen e njerzve siç mbeten e janë lapidarët si simbol i pavdeksisë.
Jemi mësuar të permendim njerez të veçantë e veçanrisht kuadro të lartë që i kanë bërë nderë vehtes e shoqërisë per zgjuarsinë, burrërinë,trimërinë e ndershmërinë e tyre por virtytet e mësiperme janë pjesë edhe e njerzve e punëtorëve të thjeshtë , zanatçive që nuk u qanë puna e bërë, ustallarëve që puna e tyre u reziston viteve e dekadave, i reziston e kujtohet pafundsisht në jetë e në histori. Njerez të tillë u mbeten një kujtim i bukur e i nderuar i njerzëve që i kanë njohur e kanë punuar me ata.
Që të jem më konkret po ju tregoi dy a tre episode që më kanë bërë të ndjehem i emocionuar e krenar.
E kam fjalen per babain tim të dashur që edhe pse ka 28 vjet i ndarë nga jeta e kujtojmë ne fëmijët e tij me dhëmbje e shumë dashuri por e kujtojnë dhe gjithëkush e ka njohur apo ka punuar në shtëpinë e tij. Babai im ka qenë një usta duarartë , një mjeshter i mbaruar i gurit dhe i drurit. Janë dhe sot e kësaj dite e do ti jetojnë historisë me qindra shtëpi anë e kënd Zadrimes, Mirdites e fshatrave të Pukes që janë punë e vepra të duarëve të babait tim. Sa herë shoh ndonjë shtëpi fshatrave nga shkoj që i kulmojnë në lartësi majat e oxhakëve e nxjerrin tym e i lartësohen qiellit si antena drejt Parajses ku tashmë pushon babai im ndalem ,i shikoj mirë e mirë me mallë e nostalgji e më duket se aq të bukur e të lartë i ka bërë babai im që ti ket si mjet komunikimi, a si antenë me token kur të mos jetë më siç nuk është tani. Ndalem si i habitur ,i shikoj ato oxhak e sikur shoh babain tim atje majë kulmeve të kullave të larta , sikur bisedoj me atin tim e çmallem, më kaplon sa një gezim se shoh veprat e tij aq dhe një dhëmbje që nuk e kam më ta perqafoj e të çmallem me atë. Kur isha fëmijë dhe e shihja babain atje mbi çatinë e lartë e pingul pjerrsia me token te një kullë e vjeter atje në fshatin tim Krajen mrekullohesha, dridhesha e friksohesha se mos rreshqet e do mbetesha pa baba. Por ai e njihte në perfeksion zanatin e mjeshtrinë e tij. Ndaj ishte shumë i kerkuar dhe e prisnin deri një vit a më shumë që të mbaronte punen që kishte në dorë e ti fillonte shtëpinë tjetrit se thonin : ” veç me duart e Ndue Koles dhe me askënd tjeter du me e ba shtëpinë e re. “
Dhe sot e kësaj dite takoj njerez ku ka punuar babai im dhe në respekt të tij më respektojnë edhe mue dhe gjithë vëllezrit e familjen time.
Tek pyetemi kur takohemi rastësisht me dike dhe që as e njoh e s’më njeh dhe sa e merr vesh se jam djali i Ndue Koles ma jep dhe njëherë tjeter doren ,më perqafon e më thotë një lumë me fjalë superlative në kujtim e respekt të babait tim e ustait të tij.
Kam qenë Skenderbegas me një shokun tim( të ndjerë ) nga fshati Spiten i Lezhes. Mhill Pali e ka pas emrin. Mhill per Mhill e të dy Lezhjanë u bëmë shokë të mirë e të shtrenjtë. Na rastis të jemi bashkë në një ekip të Drejtorisë Politike të Ushtrisë unë nga Brigada e Nendetseve e ai nga Shtëpia Qëndrore e Ushtrisë të benim kontroll per punen politike ,edukative në disa reparte ushtarake. U kënaqem me njeri tjetrin dhe 4 shokë të tjerë të ekipit. Do ta mbyllnim kintrollin në Bazen Detare të Shëngjinit. Kater të tjeret ishin jabangji. Kur erdhi mbrëmja unë u kerkova të më lejonin që të shkoja te prindrit e mi se kisha 6 muaj pa i pa. Edhe mue tha Mhill Pali do më falni të shkoj e të rri me nanen se para dy javesh më ka vdek baba e janë merzit shumë.E ngushlluem.
Nderhyri njeri nga shokët: ” po pse ne jabangjive vetem do na lini ju dy lezhjanet??!!!” Jo ,u thashë unë, do rri unë e të shkoi Mhill Pali. Kështu u bë. Të nesermen u nisem heret per Tiranë. Ndalem në Spiten, pyetem se ku e ka shtëpinë dhe na treguen . Gjetem nanen e tij një grue fisnike e burrneshë, një mirditore e fisme nga Proseku i Mirdites . Tek rrufitnim kafenë e dhëmbjes unë që ndejta afer nanes shokut tim e pyes siç pyesim ne mirditoret: ” ku je bijë oj nanë” ,nga Proseku,më tha. Po ti or birë nga je. Nga Oroshi jam por kemi ra në Zadrimë ,në Krajen.
“Po i kujt je në Krajen , i Gjetes a i Ndojt?. I Ndojt – i them. Si more më tha : ” po a e din or bir se ket shtëpi e ka ba krejt babai juaj” .
Po si e ka pas emrin i zoti shtëpisë?
Pjeter Deda – më tha.
U mrekullova e më kaploi emocion u mbulova me djersë. Unë e kisha njohtë atë burr fisnik që sa herë kishte ardh me një kal të bardhë me dy thasë miser të bardhë në ato vite të zisë bukes e ne fëmijët gezonim si askush tjeter se na pru buken. Babai punonte e në vend të lekëve na binte miser. U perqafuem edhe një herë me shokun tim që është ndarë nga jeta Mhill Palin që nuk e harroj kurr.
Në ato vite të largëta shkoj në një dasem në Ungrej të Kashnjetit malor. Ishte dimer,borë e akull. Njihja Sekretarin e Byrosë Partisë Kooperatives Ndue Gjin Frrokun,të vëllain Pal Gjin Frrokun që ishin kushri e me shtëpi afer me të zotin e Dasmes, të paharruarin Ndue Marka Lleshi. Ndue Gjini ishte dhe është një burrë babaxhan, që i shkelqente ajo buzqeshja tek komunikonte, si një trendafil i lindur në buzë me ato fjalë të ëmbla dashamirëse . Ishte e është xhaxhai i doktorit emermadh Dr. Tonin Frroku që ahere ishte i vogel. Erdhi koha per të fjetur . Vjen Ndue Gjini e më thotë: “per të fjet do vish te shëpia ime, e ke dhomen gati. E falënderova dhe shkuam . Sa hyra në dhomen e Pritjes më ra në sy Rrasa e oxhakut ,një rrasë e madhe ku ishte gdhënd mjeshtrisht një shqiponjë Më mrekulloi ajo skulpturë. Më mbenë sytë te ajo mrekulli. E pyes Nduen se kush skulptor ta ka gdhend? U qesh me atë qeshjen e tij që kur qeshte i qeshte shpirt e shtat e zemer dhe më tha: “Duart e mendja e babes tand e ka gdhend” . U mrekullova e mbeta si i ngrirë para asaj vepre ,mund ta quaj , që nuk më besohej se e ka bërë im at.
Kur u transferova nga Pashalimani në Shëngjin ishte Dhjetor, muaji i pyllzimeve e luftes kunder erozionit. Një të diele marr dy makina Zisa më marinar dhe kuadro dhe shkojmë në aksion në Grykë Zezë të Lezhes. Aty gjetem ish Kryetarin e Komitetit Ekzekutiv të Lezhes atë ditë si Kryetar i Frontit Demokratik të Lezhes të ndjerin Shaqir Dibra aq i njohur në Rrethin e Lezhes. Shoqërohej me Sekretarin e Komitetit të rinisë Lezhes , shokun tim e ish marinarin shembullor , në PSV e Pashalimanit Marash Ndoken.
Tek filluem punen më therret Marashi.
– O shoku Mhill! Të kerkon shoku Shaqir. U çudita se pse po më kerkonte, mbase i rash në sy nga pamja dhe organizimi i punes.
– Kush ësht ai oficeri – e kish pyet Marashin.
– Është nga Krajni – i kish thënë.
– Prej Krajni- ma thirr një herë e ta pyes se i kujt është në Krajen. Shaqir Dibra e njihte Lezhen fshat më fshat e shtëpi më shtëpi.
– Shkova, e nderova ushtarakisht.
– Nga je more djal?
-Nga Krajni jam shoku Shaqir.
-I kujt je në Krajen?
– Po ku e njihni ju babanë tim o shoku Shaqir? – fola nxituar e pa menduar mirë.
– Ti mor djal më thuaj se i kujt je e mandej të them unë se a e njoh a jo.
– Jam djali i Ndue Koles .
– Si more ,je djali i ati ustait e më thue se a e njoh. Unë kam hanger bukë në shtëpinë tuaj dhe unë me doren time i kam lëshue 100 herë lejen me punue si privat, si usta e mjeshter babait tuaj.
Më zuri ngusht.
– Më fal shoku Shaqir! i thashë , me kokë ulur dhe e nderova ushtarakisht.
Më dha dorën , atë dorë të ngrohtë dhe më perqafoj .
Kur shkoj një ditë per të marr naftë aty te Rrotonda e Ishull Lezhes më vjen një punonjës i pompes dhe me buzagaz e me një buzëqeshje dashamirse sikur të njiheshim prej kohesh më thotë: ” Ju nuk më njihni por unë u njoh. Ju jeni djali i Ndue Koles nga Krajni e unë kam punue me baben tuaj e ruaj respekt të veçantë. Jam Rrok Preka nga Kotrri i Lezhes e babai juaj ka punuar shumë kohë te shtëpia ime “
E falënderova me shpirt. Sikur ma ngjalli babain. I kerkova falje që nuk e kisha njohur më parë.
Para tre ditesh u ndodha në një servis telefonash , te mjeshter Beni .Vjen një burr i vjeter . Na pershendeti të dyve. Kish ardhur nga Amerika. Në muhabet e siper tek priste radhen u pyetem .
-Nga jeni – i them.
– Nga Kotrri- më thotë. Po ju- vazhdoi.
Qenkemi aty afer – i thashë : ti prej Kotrri e unë prej Krajni, jam nga Oroshi i Mirdites me origjinë por kemi ra në Zadrimë ,në Krajen.
Sa i thashë se nga jam qeshi. A njeh njeri në Krajen? -e pyeta
– Kam njohur një burrë e usta të nderuem, Ndue Kola e ka pas emrin.
– Po ku e si e ke njohur Ndue Kolen ?
– Në vitet 50 ka punue te kulla eme në Koterr, ai më ka bërë dyer, dritare, çardak e tavan dhe dy oxhakë të kulles që janë dhe sot e kësaj dite.
– Jam i biri – i thashë dhe u gezuem të dy si miq të vjeter.
– Edhe sot s’ka lujt asgjë si atë ditë që i ka ba me dru vidhi. I lumshin duart e pushoftë në paqe – më tha .
Per familjen tonë ai burrë e usta është i paharruar edhe pse kanë kaluar mbi 7 dekada.
– Po si e ka pas emrin babai juaj – e pyeta.
– Zek Toma- kulla e Zek Tomes në Koterr e unë i biri jam Zef Toma.
Mu kujtue Rrok Preka ai punonjsi i karburantit. Ishin si vlllezer.
U gezova e umrekullova. Ngado që shkoj gjëj gjurmet e babait tim. E më duket sikur ai është prap gjallë . Se puna e mirë e kujtimi i mirë të ngjallë e sfidon vitet e dekadat. Më dukët se eci viteve e gjatë jetes me babain tim të dashur . Në çdo fshat e në çdo shtëpi takoj ndonjë relike e kujtim të tim eti dhe shpesh më shkon mëndja: a do të mund të lëmë ne fëmijet e tijë një emer si babai ynë?!!
Shkrimin e shoqrova dhe me një foto ku është dera e jashtme e shtëpisë time të vjeter ndertuar me halle se ishim 11 fëmijë,tashmë si muze, ku duken guret e gdhendur me aq mjeshtri artistike e finesë dhe ku ndrit dhe djali i vogel i tij e vëllai im, Tonin Marku , Gjeneral Brigade. Ai kryqi ka qenë shumë i bukur, por e ka plagosur lufta kunder fesë që babai e pat mbuluar e kur më 1990 ,pas 23 vjetve u lejue feja babai duke i heq llaçin që e pat mbuluar e nga mosha që i dridheshin duart e ka ciflosur, ” është plagos në luftë – i thoja unë. Sa herë më del para syve ajo shqiponja në rrasë të oxhakut, e ato gurët e gdhendur e të lulzuar me duart e tij te dera e qemeri i shtëpisë tonë që sa herë hyjmë në atë derë ulim koken e prekim e ledhatojmë me dorë ato gurë të latuar e sikur na pret te ky prag babai ynë i dashur siç na priste dikur, sikur prekim duart e tij.
Edhe njerzit e thjeshtë, punëtorët ,ustallaret e mirë me punen ,djersen e njerzillëkun e tyre mbeten e kujtohen si gurë kilometrik të jetes e historisë.
Sa do të doja tu lija fëmijve të mi një emer të mirë siç më la babai mue e vëllezerve e motrave të mija, nipave e mbesave!
Mhill Marku
Lezhë: 09.12.2022 20:07
