Passoscuro, dikur një koloni shqiptare pranë Romës?
Passoscuro, një njësi e bashkisë së Romës me rreth dy mijë banorë, përpara se të bëhej një fshat peshkatarësh dhe një plazh veror i frekuentuar nga pushuesit, paska qenë një koloni shqiptare.
Ky lajm i habitshëm, që sjell një të dhënë të re për historinë e një mërgimi etnik kaq të lashtë, është bërë i njohur nga studiuesi 67-vjeçar Franco Romagnolo, drejtor i revistës Risveglio del Molise (Zgjimi i Molizes).
Bëhet fjalë për një zbulim të rastësishëm, që doli në dritë gjatë kërkimeve për një temë tjetër. Megjithatë, siç shpjegon vetë Franco Romagnolo, ky hulumtim ishte pjesë e një studimi që kishte nisur më herët.
“Po kërkoja dokumente që, në njëfarë mënyre, lidheshin me fshatrat San Felice Slavo, Acquaviva Collecroce, Montemitro, Ururi (Ruri), Portocannone (Portkanuni), Campomarino (Kemarini) dhe Montecilfone (Munxhifuni). Pikërisht për këtë arsye, u gjenda përpara një sërë dëshmish të shkruara, të cilat flisnin për praninë e shqiptarëve në bregdetin e krahinës romake, veçanërisht në zonën ndërmjet Passoscuro-s dhe Ostia-s.”
Burimi kryesor i këtij zbulimi historik është arkivi i Tarquinia-s, në provincën e Viterbos, rreth 80 kilometra larg Romës.
Sipas dokumenteve të gjetura, prania më e qëndrueshme e shqiptarëve në këtë zonë datohet në vitin 1484. Megjithatë, gjatë një hetimi më të thelluar, u zbulua se gjurmët e pranisë shqiptare në territoret ndërmjet Tarquinia-s dhe Passoscuro-s shkojnë edhe më herët, deri në vitin 1458.
Këtë e dëshmon një «letër e shkurtër» e Papa Piu II, i njohur edhe me emrin Enea Silvio Piccolomini. Pergamena, e cila ruhet edhe sot në Tarquinia, në atë kohë i ishte drejtuar një fisniku me titull princi.
Në këtë dokument, Papa e nxiste fisnikun që t’ia dorëzonte qytetit të Cerveteri-t një shqiptar, i cili dyshohej se ishte përgjegjës për disa zjarre të vëna në fushat e zonës dhe që ishte strehuar në një kështjellë të ndodhur në territoret e princit.
Më vonë, në vitin 1484, në Passoscuro shënohet një rritje e ndjeshme e lindjeve, e lidhur, sipas dokumenteve, me vendosjen e shqiptarëve në këtë zonë. Ata ishin pritur me bujari, madje edhe nga Papa Piu II, i cili, sipas burimit të cituar, ishte përgëzuar për shtimin e numrit të banorëve. (Arkivi Bruschi-Falgari, viti 1484.)
Shkrimin e plotë mbi këtë lajm të jashtëzakonshëm, si dhe dokumentet arkivore të kohës dhe pergamenën e gjetur në Tarquinia, mund t’i lexoni në numrin e muajit shtator 2026 të gazetës Rrënjët, si edhe në këtë gazetë të vjetër, të ruajtur në arkivin e redaksisë.
Hasani
Passoscuro, un tempo colonia albanese nei pressi di Roma?
Passoscuro, una località del Comune di Roma con circa duemila abitanti, prima di diventare un borgo di pescatori e una frequentata spiaggia estiva, sarebbe stata una colonia albanese.
Questa notizia sorprendente, che porta alla luce un nuovo elemento nella storia di un’emigrazione etnica così antica, è stata diffusa dallo studioso 67enne Franco Romagnolo, direttore della rivista Risveglio del Molise.
Si tratta di una scoperta casuale, emersa durante alcune ricerche su un altro argomento. Tuttavia, come spiega lo stesso Franco Romagnolo, l’indagine faceva parte di uno studio già avviato in precedenza.
«Stavo cercando documenti che, in qualche modo, fossero collegati ai paesi di San Felice Slavo, Acquaviva Collecroce, Montemitro, Ururi (Ruri), Portocannone (Portkanuni), Campomarino (Kemarini) e Montecilfone (Munxhifuni). Proprio per questo mi sono trovato di fronte a una serie di testimonianze scritte che parlavano della presenza di albanesi lungo la costa del territorio romano, in particolare nella zona compresa tra Passoscuro e Ostia».
La principale fonte di questa scoperta storica è l’archivio di Tarquinia, in provincia di Viterbo, a circa 80 chilometri da Roma.
Secondo i documenti rinvenuti, la presenza più stabile degli albanesi in questa zona risalirebbe al 1484. Tuttavia, nel corso di un’indagine più approfondita, è emerso che le tracce della presenza albanese nei territori compresi tra Tarquinia e Passoscuro risalirebbero a un periodo ancora precedente, precisamente al 1458.
A testimoniare questa presenza è una «breve lettera» di papa Pio II, conosciuto anche con il nome di Enea Silvio Piccolomini. La pergamena, tuttora conservata a Tarquinia, all’epoca era indirizzata a un nobile che portava il titolo di principe.
Nel documento, il Papa esortava il nobile a consegnare alla città di Cerveteri un albanese, sospettato di essere responsabile di alcuni incendi appiccati nei campi della zona e che aveva trovato rifugio in un castello situato nei territori del principe.
Successivamente, nel 1484, a Passoscuro si sarebbe registrato un significativo aumento delle nascite, collegato, secondo i documenti, all’insediamento di famiglie albanesi nella zona. Queste sarebbero state accolte con generosità, anche da papa Pio II, che, secondo la fonte citata, sarebbe stato elogiato per l’aumento della popolazione. (Archivio Bruschi-Falgari, anno 1484.)
L’articolo completo su questa straordinaria notizia, insieme ai documenti d’archivio dell’epoca e alla pergamena rinvenuta a Tarquinia, può essere letto nel numero di settembre 2026 del giornale Rrënjët, nonché in questo vecchio giornale conservato nell’archivio della redazione.
