Koha pa fre
Ora me vetkurdisje, koha pa fre, ecja në rrjedhë,
në vend të orbitës rrethrrotullimi,
nëpër udhëkryqe mbikalimi,
që përfundon te nënkalimi…
Ecje me ngut, plot hamendësime,
pa shkak, pa qëllim, pa prapakthehu:
Pse je këtu, pse je atje, pse u nise dje…
Ora me vetkurdisje, koha pa fre, ecja në rrjedhë,
asnjë tabelë!
“”””””””””””””””””””
Meqenëse kushtet e reja politike pas mbajtjes së Lidhjes së Prizrenit nuk ishin të favorëshme për kryengritje të armatosur, përpjekjet prë shkollën kombëtare zunë vend të dorës së parë në veprimtarinë e rilindësve. Nevoja për zhvillimin e arsimit kombëtar bëhej më e ngutëshme dhe për shkak të zgjerimit që mori në atë periudhë arsimi në gjuhë të huaj. Qeveria e sulltanit u jepte përparësi shkollave thjeshtë fetare ose medreseve që përgatisnin hoxhallarë. Kështu në vilajetin e Kosovës funksiononin 45 medrese, në një kohë që kishte vetëm një gjimnaz turk, në vilajetin e Manastirit kishte 29 medrese dhe vetëm tri gjimnaze turke, në vilajetin e Shkodrës 21 medrese dhe asnjë gjimnaz dhe në vilajetin e Janinës 14 medrese, kundrejt 2 gjimnazeve turke. Nga ana tjetër, Porta e Lartë lejonte shtetet e huaja, sidomos ato fqinje, të shtonin numrin e shkollave të tyre në viset shqiptare të të katër vilajeteve…Sipas të dhënave të fundit të shekullit XIX, në të katër vilajetet e atëhershme : të Shkodrës, Kosovës, Manastirit dhe të Janinës, në të cilin shqiptarët përbënin një tërësi kompakte dhe shumicën e popullsisë kishte:1187 shkolla në gjuhën turke, nga të cilat 1125 shkolla fillore, 57 plotore dhe 5 të mesme; më shumë se 1000 shkolla në gjuhën greke dhe mbi 300 shkolla në gjuhën serbe, bullgare, etj, pa përmendur shkollat në gjuhën italiane që mbante Austro-Hungaria dhe Italia.
“”””””””””””””””””””””””””””
POLITIKA HAMIDIANE E ARSIMIT NE PERANDORINE OSMANE
