Nexh Basha: Reportazh
Dikur “mollë e ndaluar”, sot një vend takimesh, kujtese, kulture dhe debati
Nexhbedin Basha
Gazetar
Ky nuk është një shkrim vetëm për Kongresin.
Është një rrëfim për një udhëtim dyditor në Malishevë; për rrugën që na çoi atje, për njerëzit që takuam, për historinë që na doli përpara në çdo hap, për përjetimet, përshtypjet dhe bisedat që morën me vete një pjesë të këtyre dy ditëve.
Është një rrëfim edhe për ato çaste të vogla, ndonjëherë të paplanifikuara, që ndodhin mes një ndalese dhe tjetrës, mes një bisede dhe një takimi, dhe që, pa e kuptuar, bëhen pjesë e kujtesës.
Kongresi ishte arsyeja e udhëtimit. Por Malisheva ishte shumë më tepër se salla ku u zhvilluan punimet.
Ky është rrëfimi i atyre dy ditëve.
NGA MORINA E 199…
[16:17, 10/3/2026] Nexh Basha: Ndërsa Qerim Kastrati, me temën “Shqipëria natyrale – vështrim gjeografik”, solli një këndvështrim mbi hapësirën shqiptare dhe lidhjet e saj gjeografike.
Vesel Sabedini, nga Lugina e Preshevës, foli për gjuhën shqipe dhe ruajtjen e saj në Preshevë, Bujanoc dhe
Medvegjë, treva shqiptare brenda territorit të Serbisë, duke theksuar rëndësinë e njësimit të gjuhës shqipe në të gjitha trojet shqiptare.
Krahas tyre, në Kongres u paraqitën edhe tema të tjera, që prekën historinë, kulturën, letërsinë dhe çështje të identitetit shqiptar.
Pikërisht në këtë larmi temash dhe këndvështrimesh u shfaq edhe një nga sfidat e një Kongresi të tillë: kur në një sallë mblidhen kaq shumë njerëz, ide dhe kumtesa, koha nuk mjafton gjithmonë për t’i dëgjuar të gjithë sa duhet.
Megjithatë, kumtesat mbetën pjesa ku fjala mori formën e argumentit dhe mendimet u vunë në diskutim. Materialet e paraqitura pritet të pasqyrohen në librin kushtuar Kongresit, duke ruajtur përtej Malishevës atë që u tha dhe u diskutua në sallë.
Një vlerësim i veçantë i takon edhe Fatjon Bungës, Sekretar i Përgjithshëm i Shtëpisë së Kulturës “Tahir Sinani” në Malishevë, për kontributin dhe përkushtimin e tij në mbarëvajtjen e Kongresit. Me korrektësi, qetësi dhe gatishmëri për të ndihmuar, ai ishte një nga njerëzit që punuan në prapaskenë që veprimtaria të zhvillohej sa më mirë, duke kontribuar në organizimin dhe koordinimin e nevojshëm gjatë dy ditëve të aktivitetit. Puna e tij, ndonëse jo
gjithmonë e dukshme në skenë, ishte pjesë e rëndësishme e suksesit organizativ të Kongresit.
Në këtë kujtesë nuk duhen lënë jashtë as Arbër Nezha, Nuha Krasniqi dhe Afrim Morina, të cilët ndoqën, dokumentuan dhe filmuan me përkushtim zhvillimet e Kongresit, duke ruajtur në pamje momente të rëndësishme të kësaj veprimtarie.
Në fund të fundit, një Kongres nuk mbetet vetëm te ajo që thuhet në sallë.
Ai mbetet edhe te fjala e shkruar, te libri, te kujtesa dhe te dëshmia e atyre që ishin aty.
SHTETET E BASHKUARA TË SHQIPËRISË – NJË IDE QË KËRKON DEBAT
Në mbyllje të Kongresit, kryetarja dhe organizatorja e tij, znj. Manushaqe Ramadan Shalsi Ismaili, lexoi Rezolutën e Kongresit dhe prezantoi para delegatëve e të pranishmëve edhe projekt-idën “Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë”. Sipas materialit të prezantuar në Kongres, kjo projekt-ide është përfshirë në Rezolutë dhe, në kohën kur po shkruaj këtë reportazh, është publikuar edhe në platformën digjitale të KKGJHL-së.
Rezoluta, në tërësinë e saj, prek një gamë të gjerë çështjesh që lidhen me jetën shoqërore, kulturore, arsimore dhe
institucionale. Ajo përfshin kapituj për mbrojtjen dhe zhvillimin e gjuhës shqipe; sigurinë, mbrojtjen civile dhe përgatitjen e brezit të ri; mbrojtjen e identitetit kombëtar; luftën kundër korrupsionit; mbështetjen e bujqësisë dhe blegtorisë; projekt-idën “Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë”; mbrojtjen e trashëgimisë historike dhe arkeologjike; kujtesën historike të luftës në Kosovë; mbështetjen e letërsisë shqiptare; edukimin e brezit të ri; mbrojtjen e kapitalit njerëzor dhe rinisë; punësimin dhe vlerësimin e profesionistëve; sigurinë ushqimore; mbrojtjen e pasurive kombëtare; familjen dhe legjislacionin familjar; si dhe një thirrje për veprim institucional dhe qytetar.
Veçanërisht tërhoqi vëmendjen Kapitulli VI – Projekt-ideja “Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë”. Sipas tekstit të Rezolutës, ajo paraqitet për diskutim publik dhe institucional dhe synon hapjen e një procesi qytetar, shkencor, juridik dhe institucional për të shqyrtuar forma më të avancuara bashkëpunimi dhe integrimi ndërmjet shqiptarëve.
Vetë dokumenti, sipas përmbajtjes së prezantuar, sqaron se Kongresi nuk shpall krijimin e një strukture të re shtetërore dhe se çdo zhvillim i ardhshëm do të duhej të mbështetej në vullnetin e qytetarëve, dialogun demokratik, studimet juridike e kushtetuese dhe procedurat institucionale.
Kjo është një çështje që prek drejtpërdrejt fushën politike dhe
institucionale dhe, pikërisht për këtë arsye, kërkon debat publik, argumente dhe shqyrtim nga këndvështrime të ndryshme.
Në një Kongres mund të hidhen ide. Por një ide, për t’u kthyer në projekt, kërkon shumë më tepër se një sallë dhe një podium: kërkon studim, debat, argumentim juridik e kushtetues, vlerësim institucional dhe, mbi të gjitha, një proces demokratik.
Për mua, rëndësia e këtij momenti të Kongresit nuk qëndron vetëm te emërtimi i projekt-idës, por te fakti se një çështje e tillë u hodh publikisht në tryezë dhe kërkon të diskutohet.
Ideja u tha. Tani mbetet debati.
ÇMIMET DHE MIRËNJOHJET E JURISË
Në përfundim të punimeve të Kongresit, më 20 shtator, nën drejtimin e Kryetares së Kongresit Znj.Manushaqe Ramadan Shalsi Ismaili u shpallën edhe vlerësimet e jurisë për krijuesit dhe pjesëmarrësit.
Kol Marku u nderua me Çmimin Kombëtar “Kujtesa e Kombit”, për merita të veçanta në ruajtjen e historisë shqiptare.
Lulzime Kryemadhi mori Çmimin Kombëtar “Fjala Shqipe”, për kontribut të shquar në letërsinë shqipe.
Kasam Shaqirvelaj u vlerësua me Çmimin Kombëtar “Gjuha Shqipe”, për merita të veçanta në mbrojtjen e gjuhës shqipe.
Ndërsa Vitore Stefa Leka u nderua me Çmim Special, si një nga zërat më të hershëm dhe poetja më e moshuar pjesëmarrëse në Kongres.
Për disa prej krijuesve u dhanë edhe Certifikata Mirënjohjeje, në vlerësim të pjesëmarrjes dhe kontributit të tyre në konkursin poetik dhe në veprimtarinë e Kongresit.
Këto vlerësime i dhanë një dimension tjetër pasdites poetike. Ato nuk ishin vetëm çmime, por një mënyrë për të vënë në dukje kontributin e njerëzve që, në mënyra të ndryshme, i shërbejnë gjuhës, letërsisë dhe kujtesës shqiptare.
Por përtej poezisë dhe vlerësimeve, kjo pasdite ishte edhe një mundësi për t’u njohur më nga afër me delegatët e shumtë të Kongresit. Shumë prej tyre i njihja më parë vetëm nga rrjetet sociale, shkrimet apo veprimtaritë e ndryshme. Në Malishevë pata mundësinë t’i takoja, të bisedoja me ta dhe të shkëmbeja mendime e përvoja.
Nuk dua t’i rendis emrat njëri pas tjetrit, sepse nuk është ky qëllimi i këtij rrëfimi. Dua të ruaj udhëtimin tim, përshtypjet, njerëzit dhe ato çaste që më mbetën në kujtesë.
Edhe një moment i pakëndshëm ishte pjesë e kësaj pasditeje. Ndërprerja e fonisë solli reagime në sallë dhe krijoi një çast tensioni gjatë programit. Ishte një nga ato situata që
mund të ndodhin në një veprimtari të ngjeshur, por që, edhe pse të vogla në pamje të parë, bëhen pjesë e kujtesës së një dite.
E megjithatë, programi vazhdoi. Pas pak, mikrofoni heshti më së fundi, por poezia nuk heshti. Krijuesit vijuan interpretimet dhe pasditja e riktheu ritmin e saj.
Në fund, ajo që mbeti nuk ishte vetëm ajo që u tha nga mikrofoni apo emrat e shkruar në certifikata. Mbetën njohjet, bisedat, miqësitë e reja dhe ndjesia se, për dy ditë, njerëz nga hapësira të ndryshme shqiptare ishin bërë pjesë e së njëjtës tryezë kulturore.
Dhe ndoshta ky ishte një nga çmimet më të bukura të atyre dy ditëve: të njihje njerëz që deri dje i kishe njohur vetëm përmes fjalës së shkruar.
DY DITË QË MBETEN NË KUJTESË
Dy ditë në Malishevë.
Dy ditë me njerëz, fjalë, poezi, ide, pritshmëri, vështirësi dhe kujtime. Ditë në të cilat rrugët, salla, bisedat dhe takimet u bënë pjesë e një përvoje që nuk mbaroi me përfundimin e Kongresit.
Kur u nisëm nga Malisheva, rruga drejt Morinës dhe më tej drejt Shqipërisë dukej më e shkurtër se në ardhje. Ndoshta
sepse këtë herë nuk po udhëtonim vetëm me valixhet dhe kujtimet e atyre ditëve, por edhe me fytyrat e njerëzve që takuam, me fjalët që dëgjuam, me librat që shkëmbyem dhe me idetë që mbetën për t’u menduar.
U kthyem nga Malisheva në mbrëmjen e 20 shtatorit 2026, me atë që morëm prej saj: takime të reja, miqësi, poezi, diskutime dhe pyetje që kërkojnë ende përgjigje.
Sepse një veprimtari e tillë nuk matet vetëm me atë që ndodh gjatë dy ditëve. Koha dhe puna që do të vijë do të tregojnë se çfarë do të mbetet prej tyre.
Malisheva mbetet pas nesh si një ndalesë e rëndësishme e këtyre ditëve, por edhe si një kujtesë se gjuha, historia dhe letërsia nuk jetojnë vetëm në libra e në salla. Ato jetojnë te njerëzit që i mbajnë, i përcjellin dhe i bëjnë pjesë të së ardhmes.
Dy ditë që tashmë i përkasin kujtesës.
Dhe kujtesa, kur është e gjallë, gjithmonë kërkon një vazhdim.
Tiranë, më 1 tetor 2026
